2021

Vandaag werden in behoorlijk wat ziekenhuizen in Nederland mensen gevaccineerd tegen COVID-19. Dit keer ging het niet om eigen personeel, maar onder andere om zorgmedewerkers van zelfstandige klinieken. Ik was zelf even in het AMC, en zag een perfect georganiseerde logistieke operatie. Het prikken zelf, de logistiek, de registratie: het verliep vloeiend.

Die registratie was wel een ding. Vaccinatie van eigen personeel kan worden geregistreerd door de arbodienst, prikken van patiënten kunnen vastgelegd in het EPD. Maar voor registratie van gezonde anderen, daar is geen logische plek voor.

Vandaag werden vaccinaties voor het eerst vastgelegd in een nieuw registratiesysteem: ZKVI (dat staat voor ziekenhuizen kunnen vaccinaties invoeren). Een systeem gemaakt onder verantwoordelijkheid van VWS, door bevlogen mensen van wie velen uit de hackerswereld komen en ook betrokken zijn bij BRBA, CoronaMelder, CoronaCheck en GGD Contact.

Van BRBA heb je waarschijnlijk nog nooit gehoord. Het werd in december 2020 in een paar weken tijd ontwikkeld door al een deel van deze mensen. Het is een doorgifteportaal voor die situaties waarin geen dossiersysteem voorhanden is dat gegevens kan doorleveren aan het centrale registratiesysteem CIMS van het RIVM. Het was een huzarenstuk: in enkele weken tijd een veilig en in heel Nederland bruikbaar systeem neerzetten.

Een paar weken geleden werd duidelijk dat ook ziekenhuizen een rol zouden kunnen gaan spelen in de opschaling van de vaccinatiecampagne. De LNAZ, NVZ, NFU, het RIVM en natuurlijk alle betrokken ziekenhuizen werkten daaraan. Vandaag was er een pilot met kliniekmedewerkers. Maar waarin moesten die prikken dan geregistreerd en hoe zou dat proces er uit zien? Wij dachten dat het mogelijk moest zijn om voortbordurend op BRBA een vaccinatieregistratiesysteem te bouwen. Ook nu weer in een paar weken tijd. Veilig, voldoend aan alle normen ten aanzien van informatiebeveiliging en privacy en daarnaast gebruiksvriendelijk en het proces optimaal ondersteunend. Met ook een koppeling naar CIMS van het RIVM en naar CoronaCheck voor het komende vaccinatiebewijs.

Vandaag heb ik het in de praktijk kunnen zien: het is ze weer gelukt. Op dezelfde onconventionele manier als eerder BRBA. Geen ellenlange vergaderingen maar korte online standups als het nodig is. Met werkweken die weinig ruimte laten voor slaap, met oplossingen in enkele uren waar het in normale tijden weken zou duren en tegelijkertijd met heel veel lol. Die lol zie je bijvoorbeeld terug in de namen van de componenten. De huisdieren van veel betrokkenen komen daar in voor. Bijvoorbeeld die van Jack en Jane, de konijnen van de verpleegkundige bij het Erasmus Medisch Centrum die meehielp om de processen te beproeven en te optimaliseren. Zodat elke prikker 60 mensen per uur kan vaccineren en de registratie vloeiend gaat.

Ook ZKVI wordt binnenkort open source. Verschillende onderdelen ervan zullen we apart publiceren. Want terwijl we ZKVI maakten zijn voor allerlei veel voorkomende situaties in de zorg nieuwe oplossingen bedacht. Voor BSN-verificatie bijvoorbeeld, en voor login met de UZI-pas.

De dossiervoering is natuurlijk niet van VWS maar van de ziekenhuizen zelf. Daarom is het beheer van ZKVI overgedragen aan Dutch Hospital Data. Zij ondersteunen alle ziekenhuizen bij het gebruik van het systeem. De nerds die ZKVI maakten waren direct blij met de samenwerking met DHD. “Ze lijken op ons” was de conclusie. En uit de monden van deze mensen is dat misschien wel het grootste compliment dat je kunt krijgen.

Het is een eer om met deze groep (en de mensen van DHD) te mogen werken. Dank jullie wel:

Anne Jan Brouwer, Barbara Gelauf, Bjorn Hamoen, Brenno de Winter, Christiaan den Besten, Cleo van Engelen, Dennis van Zuijlekom, Dorus-Jan ten Boom, Elger Jonker, Erwin Hager, Esther Ton, Fatma Sevinc, Gert-Jan van Boven, Heleen Klopper, Herman Rink, Ilona Mallisse, Ivo Tamboer, Jaap Hoorenman, Jan Klopper, Janneke van de Brand, Jeroen Baten, Jochem Broekhuizen, Joost Beukers, Joshua Thijssen, Justin Loew, Klaas-Wouter Geleynse, Kura Kinfe, Lynn Reijnders, Mark Janssen, Max Vasterd, Mendel Mobach, Mike Sijmons, Nick ten Cate, Niels Hatzmann, Paul Dam, Pauline Vos, Peter Paul van Gemerdern, Peter Seignette, Pier Nauta, Rafeal Dulfer, Renze Nicolai, Ritva Kirpestein, Rob Sijmons, Sijmen Ruwhof, Willem van Asperen en Yvo von Berg.

“Tunnelvisie op fraude leidt tot basishouding van wantrouwen”. Zo luidt een kopje in het verslag getiteld “Ongekend onrecht” van de Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag.

De conclusie van de commissie is onder meer dat de overheid meer moet vertrouwen en niet alles dicht moet regelen vanuit wantrouwen en fraudekans.

Aan die conclusie moest ik deze week vaak denken nadat RTL kopte: “Vaccinatieprogramma al maanden lek, iedereen kan voordringen en prik krijgen”. Veel media pakten het op. De teneur was vaak dat dit had moeten worden dicht geregeld.

Wat is er aan de hand. Mensen melden zich soms als zorgmedewerker voor een vaccinatie bij de GGD zonder dat ze echt zorgmedewerker zijn. Ze proberen voor te dringen. De GGD gaat daarbij uit van vertrouwen. Er is namelijk geen grote overheidsdatabase van mensen die in de zorg werken en op een zeker moment een prik moeten krijgen. Er is ook geen massale uitwisseling van data tussen elke zorgaanbieder en de GGD wie er een prik moet krijgen. Er is ook geen systeem waarbij precies kan worden gecontroleerd of je wel in de zorg werkt, waar je werkt en of je wel tot de doelgroep van dat moment behoort. Er is, kortom, geen vanuit wantrouwen gemaakt controlesysteem.

Wat er wel is? Vertrouwen. Vertrouwen dat mensen niet hun persoonlijk belang massaal laten gaan voor gezamenlijk belang. Vertrouwen dat de juiste mensen zich melden voor een prik. Er is wat de Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag zocht, namelijk vertrouwen.

Ik ben daar persoonlijk blij mee. Blij dat dit niet is dicht geregeld. Vanuit het vertrouwen dat mensen niet massaal gaan voordringen.

Maar bovenal hoop ik persoonlijk dat voordringen niet leidt tot de reflex om het toch weer dicht te regelen.

---

Wellicht ten overvloede omdat het gebruik van het woord "persoonlijk" dat al aangaf: bovenstaande tekst is mijn persoonlijke opvatting.

Ja, ik ben ambtenaar. Het was een keuze die ik al vroeg maakte. Een keuze die sterk werd beïnvloed door één persoonlijke handeling, van één ambtenaar. Die ambtenaar was de vader van basisschoolgenoot Ineke van Staalduinen, en directeur van de Sociale Werkplaats in Oldenzaal (waar ze onder meer jarenlang de onverwoestbare BIOD-caravans maakten). Na een bedrijfsongeval dat leidde tot fysiek letsel, na de WAO die daarop volgde en op het moment dat verhuizing naderde omdat “het koophuis moest worden opgegeten” besloot die ene ambtenaar te vechten voor een kans voor mijn vader. Ik denk nu dat die beslissing waarschijnlijk niet helemaal netjes volgens de regels was. Maar het gaf wel de ruimte aan iemand om weer een toekomst op te bouwen. Gericht op een nieuwe start in het leven (woorden die ook in de kabinetsreactie op het rapport ‘Ongekend onrecht’ worden gebruikt). Zijn moreel kompas stond - zo vul ik jaren later in - niet afgesteld op wat mocht, maar op wat wijs was.

Mijn vader kon door die persoonlijke betrokkenheid van één ambtenaar gaan werken op de sociale werkplaats. Aan “de verkeerde kant”, zo voelde hij dat. Bij de mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. De schaamte was groot, maar het leverde ook weer inkomen op. En diep respect voor en vriendschap met de mensen met wie hij vanaf dat moment werkte.

Die invloed ten goede op mensen en maatschappij, dat is wat me deed besluiten voor de overheid te gaan werken. Met (soms meer en soms minder) trots en ook met veel zelfspot. Als ik weer eens een foto twitter van mooi uitzicht uit een raam, bijvoorbeeld. Met regelmaat zijn ambtenaren als ik doelwit van grappen en spot. Dat is in sommige perioden meer dan anders. Ik herinner me bijvoorbeeld de periode van de Parlementaire enquête naar bouwfraude. Integriteit werd, terecht, nog belangrijker. “Het juiste doen” werd voor mij toen nog iets belangrijker. “Juist” in termen van “de hoogste lat” bijvoorbeeld. Niet voor niets werd besloten dat CoronaMelder aan alle toegankelijkheidseisen moet voldoen. Iedereen moet kunnen meedoen, zo leerde ik al jong van de gave groep “mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt” waar mijn vader er één van was.

Aan de enquête naar bouwfraude moest ik deze week weer denken. Het Kabinet viel na het rapport van de Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag. Die commissie schreef terecht: “een grondbeginsel van onze rechtsstaat is dat zowel bij het maken als bij het uitvoeren van wetten zoveel mogelijk rekening gehouden moet worden met de belangen van mensen.” In een indrukwekkend betoog in de NRC schreef Herman Tjeenk Willink terecht: "Alle betrokkenen moeten in de spiegel kijken", dus ook het parlement. De hoofdconclusie van de ondervragingscommissie is dat niet één maar alle drie de staatsmachten „reden hebben om in de spiegel te kijken”.

Enigszins beschaamd moet ik erkennen: dat geldt niet alleen voor die staatsmachten, het geldt ook voor mij. Als het niet verboden is, dan is het correct. Dat denk ook ik als ik de belastingaangifte invul. Dus kies ik voor een extra aftrekpost voor groen sparen, als dat belastingvoordeel oplevert. Hadden ze het maar niet mogelijk moeten maken.

Ons moreel kompas is - wat mij betreft - te vaak afgesteld op de grenzen (en de mazen) van de wet. Als gastouderopvang mogelijk wordt, dan vinden we het moreel correct om vanaf dat moment opa en oma te betalen voor hun wekelijkse dagje oppassen en daar een toeslag voor te vragen. Het mag, dus het klopt. Ook al kost het belastinggeld en was het eigenlijk niet de bedoeling. Maar ja, dan hadden ze het maar moeten verbieden! Als vaccins beschikbaar komen voor de acute zorg, dan melden ook restaurantmedewerkers zich aan. Want ja, het kan, dus het klopt. Hadden ze het maar moeten verbieden!

“Hadden ze het maar moeten verbieden” leidt bijna vanzelf tot meer verboden, tot meer regels en tot meer fraudebestrijding. In de spiegel kijken geldt daarom wat mij betreft voor iedereen. Een moreel kompas moet, zo is mijn persoonlijke beleidsopvatting die vanaf deze week openbaar wordt, niet staan afgesteld op de grenzen van de wet. Het is de lat die je zelf legt. De hoogste lat, wat mij betreft.